Township tour: wanneer is het respectvol en wanneer niet?

Staat een township tour in Zuid-Afrika op je lijstje, maar twijfel je ook? Dan zit je goed. Die twijfel is namelijk precies het juiste begin. Een township bezoeken kan een van de mooiste en meest leerzame momenten van je reis zijn. Maar het kan ook voelen alsof je door iemands achtertuin wandelt met een camera om je nek. Het verschil zit niet in óf je gaat, maar in hóe je gaat.

In deze blog lees je wanneer een township tour respectvol is, wanneer niet, en hoe je een tour kiest waar de bewoners zelf ook beter van worden.

"Umuntu ngumuntu ngabantu" – een mens is een mens door andere mensen. (Zoeloe-gezegde, de kern van ubuntu)

Wat is een township?

Townships zijn woonwijken die tijdens de apartheid werden aangelegd voor zwarte, gekleurde en Indiase Zuid-Afrikanen. Zij mochten niet in de steden wonen en werden naar de rand ervan verplaatst. Bekende townships zijn Soweto bij Johannesburg en Langa, Khayelitsha en Gugulethu in Kaapstad.

Een township is geen sloppenwijk en ook geen museum. Het zijn levendige wijken met gezinnen, scholen, kerken, kappers, kroegen en ondernemers. Er is armoede, maar er is ook trots, muziek, humor en een enorme veerkracht. Juist die combinatie maakt een township tour in Zuid-Afrika zo indrukwekkend.

Waarom een township tour gevoelig ligt

Township tours zijn na 1994 enorm populair geworden. Daar is ook kritiek op, en terecht. Sommige tours rijden in een busje door de wijk, laten toeristen foto's maken van golfplaten huisjes en vertrekken weer. Bewoners worden dan een decor in plaats van mensen. Dit wordt ook wel armoedetoerisme genoemd.

Daarbij komt dat het geld van zo'n tour lang niet altijd in de wijk terechtkomt. Onderzoek in Soweto laat zien dat township tourism niet vanzelf bijdraagt aan de lokale gemeenschap. Dat gebeurt alleen als de tour bewust zo is opgezet.

Tegelijk is helemaal niet gaan ook geen oplossing. Een goede tour brengt inkomen naar de wijk, geeft bewoners een podium voor hun eigen verhaal en laat jou een kant van Zuid-Afrika zien die je anders nooit had gekend.

Wanneer is een township tour respectvol?

Een respectvolle township tour herken je aan deze kenmerken:

• De gids komt uit de wijk zelf. Hij of zij woont er, kent de mensen en vertelt het verhaal van binnenuit.
• Je bent te voet of op de fiets. Zo ontmoet je mensen op ooghoogte, in plaats van ze vanachter een raampje te bekijken.
• De groep is klein. Vier tot acht mensen voelt als bezoek, twintig mensen voelt als een invasie.
• Het geld blijft in de wijk. Je luncht bij een lokale eetgelegenheid, koopt bij een lokale maker en de gids krijgt een eerlijk deel.
• Het gaat om meer dan armoede. Je hoort over geschiedenis, verzet, cultuur, muziek en ondernemerschap.
• Er is ruimte voor echt contact. Je stelt vragen, je krijgt vragen terug en je lacht samen.

Wanneer is een township tour niet respectvol?

Wees kritisch als je dit tegenkomt:

• Je blijft in een (groot) busje en stapt alleen uit bij een paar fotostops.
• De gids en de organisatie komen niet uit de wijk en hebben geen band met de bewoners.
• Er wordt gestimuleerd om snoep of geld uit te delen aan kinderen.
• Een schoolbezoek is een vaste attractie, zonder dat de school daar zelf iets over te zeggen heeft.
• Er worden foto's gemaakt van mensen en huizen zonder dat iemand iets wordt gevraagd.
• Na afloop weet je niet waar je geld naartoe is gegaan.

Foto's maken tijdens een township tour

Als fotograaf weet ik hoe groot de verleiding is. Het licht, de kleuren, de gezichten. Maar een foto van een mens is iets anders dan een foto van een luipaard. Vraag altijd eerst toestemming en accepteer een nee. Fotografeer geen kinderen zonder toestemming van een ouder. En stel jezelf de vraag: zou ik het oké vinden als iemand deze foto van mijn huis of mijn kind online zette?

Tip: maak eerst contact en pak pas daarna je camera. Vaak worden de mooiste foto's de foto's waar mensen zelf om vragen.

Township tour Soweto of Kaapstad?

In Soweto draait veel om de strijd tegen apartheid. Je bezoekt Vilakazi Street, waar zowel Nelson Mandela als Desmond Tutu woonden, en het Hector Pieterson Memorial over de scholierenopstand van 1976. Een fietstour door Soweto is een fijne manier om de wijk te leren kennen.

In Kaapstad kun je kiezen uit onder andere Langa, de oudste township van de stad, Khayelitsha en Gugulethu. Hier zijn ook homestays, waarbij je een nacht bij een lokale familie logeert.

Zo kies je een goede township tour: 7 vragen

Stel deze vragen voordat je boekt:

1. Woont de gids zelf in de township?
2. Is de tour opgezet samen met de bewoners?
3. Hoe groot is de groep?
4. Gaan we te voet, op de fiets of met de bus?
5. Waar gaat mijn geld naartoe?
6. Bezoeken we lokale ondernemers, en kan ik daar iets kopen of eten?
7. Hoe gaat de organisatie om met foto's en met kinderen?

Krijg je hier geen duidelijk antwoord op? Dan is dat ook een antwoord.

Hoe wij het doen bij Ekhaya Afrika Reizen

Over Soweto hoor je veel negatieve verhalen. Eerlijk is eerlijk: ik was best een beetje zenuwachtig toen ik er voor het eerst naar binnen reed. Maar die spanning verdween al snel. Wat me het meest opviel, was hoe gastvrij en open de mensen zijn. Je wordt gegroet, er wordt naar je gezwaaid en er is altijd tijd voor een praatje.

De fietstour van Lebo's wordt gegeven door gidsen die zelf in Soweto wonen. Daardoor hoor je niet het verhaal uit een reisgids, maar hún verhaal: over hun wijk, hun geschiedenis en hun dagelijks leven. Onderweg stop je bij lokale ondernemers, zodat jouw bezoek hen ook echt iets oplevert. En jij krijgt er iets voor terug wat je nergens anders vindt: het echte leven in Soweto.

In onze reizen kies ik bewust voor ervaringen die door de gemeenschap zelf worden gedragen, zoals een fietstour door Soweto met een lokale gids en bezoeken waarbij bewoners je zelf rondleiden. Niet als toerist die kijkt, maar als gast die welkom is.

Veelgestelde vragen over township tours

Is een township tour respectvol? Dat hangt af van de tour. Met een lokale gids, een kleine groep en geld dat in de wijk blijft, is een township tour respectvol en waardevol voor beide kanten.

Is een township tour veilig? Met een ervaren lokale gids wel. Ga overdag, volg het advies van je gids en ga niet op eigen houtje een township in.

Kan ik een township ook zonder tour bezoeken? Dat wordt afgeraden. Een lokale gids zorgt voor je veiligheid én voor de verbinding met de bewoners.

Mag ik foto's maken in een township? Van straten en gebouwen meestal wel, maar vraag bij mensen altijd eerst toestemming. Fotografeer kinderen nooit zonder toestemming van een ouder.

Is een township tour armoedetoerisme? Een slechte tour wel. Een goede tour draait om ontmoeting, geschiedenis en lokaal ondernemerschap, en niet om het bekijken van armoede.

Tot slot

Een township tour in Zuid-Afrika is niet goed of fout. Het is een keuze die je bewust maakt. Kies voor een lokale gids, ga met open blik en echte interesse, en laat je geld achter waar het hoort: in de wijk. Dan neem je geen foto's mee naar huis, maar verhalen.

Wil je Zuid-Afrika op deze manier ontdekken? Bekijk Ontdek Noordoost-Zuid-Afrika of neem contact op met Ekhaya Afrika Reizen.